Dach-mozaik
W krajobrazie miasteczek żydowskich Europy Środkowo-Wschodniej drewniane synagogi zajmowały szczególne miejsce, zarówno materialnie, jak i symbolicznie. Ich dachy, przysadziste i trapezowe, projektowano tak, aby zapewnić dużą, otwartą przestrzeń wewnątrz – konieczną dla wielofunkcyjnych sal modlitewnych, które musiały pomieścić zgromadzenia całej wspólnoty. Jednocześnie przepisy architektoniczne wymuszały, aby synagogi nie były wyższe od kościołów, co skutkowało niskimi dachami i wkopaniem części budynku poniżej poziomu gruntu. W efekcie wnętrza synagog były rozległe, a ich zewnętrzna forma kompaktowa, harmonizująca z miejskim krajobrazem i zachowująca proporcje charakterystyczne dla zabudowy żydowskiej.
Wnętrza synagog pełne były wizualnych detali, które odzwierciedlały bogactwo kultury żydowskiej: polichromie, mozaiki, ornamentalne zdobienia metalu w bimie czy aron ha-kodesz. Cechą charakterystyczną tej wizualności był horror vacui – dekoracyjne wypełnienie przestrzeni detalami i motywami, często zawierającymi liternictwo w języku hebrajskim lub jidysz. Liternictwo pełniło funkcję deliberacyjną – przypominało modlitwy, wezwania, zasady i nazwy, wpisując codzienne życie wspólnoty w strukturę wizualną synagogi. Bogactwo detali i polichromii w połączeniu z funkcjonalnością wnętrza tworzyło przestrzeń zarówno praktyczną, jak i symbolicznie znaczącą – pełną pamięci, historii i obecności wspólnoty.
Praca artystyczna odtwarza te doświadczenia w formie przestrzennej: półotwartej bryły odtwarzającej dach drewnianej synagogi w proporcjach zgodnych z historycznym budownictwem sakralnym. Bryła przechodzi w przestrzenną formę polichromii, ornamentów, detali metalowych oraz liternictwa – symbolizując elementy wizualne dawnej przestrzeni żydowskiej, które zostały bezpowrotnie utracone. Dachy w kształcie trapezów, zwieńczone trójkątnymi szczytami, stanowią nieodzowny element krajobrazu miasteczek, a przeniesienie polichromii na zewnętrzną powierzchnię bryły podkreśla powiązanie detalu wizualnego z formą architektoniczną.
Obiekt staje się przestrzenią pamięci i wyobraźni: choć elementy te nie przetrwały w rzeczywistości, ich abstrakcyjna forma pozwala odbiorcy doświadczyć utraconej estetyki i bogactwa kultury żydowskiej. Rzeźba przenosi widza do wnętrza synagogi, uwalniając detale wizualne z kontekstu użytkowego, aby podkreślić znaczenie ornamentu, koloru i liternictwa jako nośników pamięci o społeczności, która niegdyś wypełniała tę przestrzeń.
